Việt Nam có khoảng 50 - 100 loài nấm độc khác nhau, trong đó có những loài có độc tố gây chết người như nấm độc tán trắng, nấm ô tán trắng phiến xanh, nấm độc trắng hình nón. Độc tố nằm trong toàn bộ cây nấm (mũ, phiến, vòng, cuống, bao gốc nấm). Độc tố có thể thay đổi theo mùa, trong quá trình sinh trưởng của nấm, trong môi trường đất đai, khí hậu và thường gây hậu quả nghiêm trọng tới sức khỏe, rất phức tạp và khó tiên lượng.

* Một số loại nấm độc phổ biến tại Việt Nam

1. Nấm độc tán trắng:

- Mũ nấm: Màu trắng, bề mặt nhẵn bóng, lúc non đầu tròn hình trứng, dính chặt vào cuống nấm. Khi trưởng thành, mũ nấm phẳng với đường kính khoảng 5 – 10 cm. Khi già, mép mũ có thể cụp xuống.

- Phiến nấm (mặt dưới mũ nấm): Màu trắng.

- Cuống nấm: Màu trắng, có vòng dạng màng ở đoạn trên gần sát với mũ, chân cuống phình dạng củ và có bao gốc hình đài hoa.

- Thịt nấm: Mềm, màu trắng, mùi thơm dịu.

- Độc tố chính: Các Amanitin (Amatoxin) có độc tính cao. Triệu chứng nhiễm độc thường xuất hiện muộn, nguy cơ tử vong cao.

Hình 1. Nấm độc tán trắng

2. Nấm độc trắng hình nón:

- Mũ nấm: Màu trắng, bề mặt nhẵn bóng, lúc non đầu tròn hình trứng, mép khum đính chặt vào cuống. Khi trưởng thành, mũ nấm thường khum hình nón với đường kính khoảng 4 – 10 cm.

- Phiến nấm: Màu trắng.

- Cuống nấm: Màu trắng, có vòng dạng màng ở đoạn trên gần sát với mũ, chân cuống phình dạng củ và có bao gốc hình đài hoa.

- Thịt nấm: Mềm, màu trắng, mùi khó chịu.

- Độc tố chính: Các Amanitin (amatoxin), có độc tính cao.

Hình 2. Nấm độc trắng hình nón

3. Nấm mũ khía nâu xám:

- Mũ nấm: Hình nón đến hình chuông, đỉnh nhọn, có các sợi tơ màu từ vàng đến nâu tỏa ra từ đỉnh xuống mép mũ. Khi già, mép mũ nấm bị xẻ thành các tia riêng rẽ. Đường kính mũ nấm 2 – 8 cm.

- Phiến nấm: Lúc non màu hơi trắng, gắn chặt vào cuống và khi già có màu xám hoặc nâu, tách rời khỏi cuống.

- Cuống nấm: Màu từ hơi trắng đến vàng nâu, dài 3 – 9 cm, không có vòng cuống.

- Thịt nấm: Màu trắng.

Độc tố chính: Muscarin. Chất độc tác dụng nhanh, chỉ 15 phút đến vài giờ sau ăn nấm đã xuất hiện co đồng tử, mắt mờ, nhịp tim chậm, huyết áp hạ, tăng tiết mồ hôi, chảy đờm, co thắt phế quản, tăng tiết đường hô hấp làm ngạt thở, suy hô hấp, buồn nôn, nôn, đau bụng, ỉa chảy và có thể tử vong.

Hình 3. Nấm mũ khía nâu xám

4. Nấm ô tán trắng phiến xanh:

- Mũ nấm: Lúc còn non hình bán cầu dài, màu vàng nhạt, có các vảy nhỏ màu nâu nhạt hoặc xám nhạt. Khi trưởng thành mũ nấm hình ô hoặc trải phẳng, màu trắng, đường kính 5 – 15 cm, trên bề mặt mũ có các vảy mỏng màu nâu bẩn dày dần về đỉnh mũ.

- Phiến nấm: Lúc non có màu trắng, lúc già có ánh màu xanh nhạt hoặc xanh xám, nấm càng già màu xanh càng rõ.

- Cuống nấm: Màu từ trắng đến nâu hoặc xám, có vòng ở đoạn trên gần sát với mũ, chân cuống không phình dạng củ và không có bao gốc, cuống dài 10 – 30 cm.

- Thịt nấm: Màu trắng.

- Độc tố chính: Thuộc nhóm chất độc kích thích đường tiêu hóa.

Hình 4. Nấm ô tán trắng phiến xanh

* Biểu hiện khi ăn phải nấm độc

Khi ăn phải nấm độc, tuỳ theo loại nấm mà có các biểu hiện ngộ độc khác nhau. Biểu hiện ngộ độc nấm có thể xuất hiện rất nhanh ngay sau khi ăn 20-30 phút, còn bình thường biểu hiện ngộ độc xuất hiện sau 2-4 giờ, thậm chí xuất hiện muộn sau khi ăn 20 giờ. Ngộ độc càng muộn thì càng khó chữa. Ngộ độc do ăn phải nấm độc thường có các biểu hiện chung như: Đau bụng dữ dội thành từng cơn, buồn nôn, toàn thân mệt mỏi, chân tay lạnh, khát nước, đôi khi nổi mẩn, hoa mắt, chóng mặt, da xanh tái,...

* Xử lý ngộ độc nấm:

- Ngay khi phát hiện sớm các triệu chứng ngộ độc liên quan đến việc ăn nấm, cần phải gây nôn, đưa tất cả những người bị ngộ độc và cả người cùng ăn nấm dù chưa có biểu hiện triệu chứng đến các cơ sở y tế gần nhất để được cứu chữa và theo dõi.

- Cần mang theo mẫu nấm đã ăn còn sót lại hoặc cho người đi hái mẫu nấm đã ăn đến cơ sở y tế để sơ bộ xác định loài nấm.

* Phòng ngừa ngộ độc nấm:

- Người dân tuyệt đối không thu hái, không chế biến và không ăn nấm mọc hoang dại, nấm lạ, không rõ nguồn gốc, nấm nghi ngờ không bảo đảm an toàn.

- Nấm có sâu bọ ăn hoặc cho gà, chó ăn không chết vẫn có thể gây ngộ độc cho người.

- Nấm để lâu ngày, không bảo quản cẩn thận, nấm bị ôi và nát cũng có thể chuyển thành nấm độc.